Расулзаде Мамед Эмин Скачать все книги 5 Количество книг

Kitab Məmməd Əmin Rəsulzadənin Stalin və stalinizm haqqında 1954-cü ildə Türkiyədə çap etdirdiyi seriya məqalələrdən ibarətdir. Burada böyük vətəndaş XX əsrin əvvəllərində çarizmlə mübarizə gedişində Stalinlə bağlı hadisələri xatırlayır, bilavasitə iştirakçısı olduğu hadisələr fonunda Stalinin siyasi portretini yaradır, bu proseslərin xarakterini açır. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının işğalından sonra başına gələn sərgüzəştlər, Stalinlə məşhur görüşü incələnir. Azərbaycan tarixi və ictimai fıkri üçün son dərəcə maraqlı olan bir sıra mətləblər açılır. Vətən tarixinin çox əhəmiyyətli bu dövrü və M.Ə.Rəsulzadənin şəxsiyyəti, eləcə də stalinizmin anatomiyası ilə maraqlananlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Bu kitabda Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi M.Ə.Rəsulzadənin mühacirətdə yaşadığı illərdə yazdığı İran haqqında məqalələri toplanıb. Bu yazılardan İranda aparılan ictimai-siyasi proseslərlə bağlı geniş bilgilər əldə etmək mümkündür. Kitabda M.Ə.Rəsulzadənin İranda baş vermiş Məşrutə hərəkatı haqqında və böyük şair Şəhriyarın “Heydərbabaya salam” əsəri haqqındakı “Ədəbi bir hadisə” yazıları da oxuculara təqdim edilib.

“Əsrimizin Siyavuşu” Müsavat Partiyasının keçmiş başqanı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının sədri Məhəmmədəmin Rəsulzadənin Azərbaycanda milli hərəkat tarixinə həsr olunmuş əsəridir. 1920-ci ildə Bakıda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra Rəsulzadənin bir neçə gün gizləndiyi Lahıcda yazılmışdır. “Əsrimizin Siyavuşu” ilk dəfə 1923-cü ildə İstanbulda türk dilində nəşr olunub. Yenidən 1928-ci ildə İstanbulda, 1989-cu ildə Ankarada nəşr olunub. 1990-cı ildə Bakıda “Əsrimizin Siyavuşu” ilk dəfə Azərbaycan dilində nəşr olunub. Bu, Azərbaycan dilinə tərcümə olunduqdan sonra Azərbaycanda ən çox nəşr olunan əsərlərdən biridir. Kitab hər kəs üçün maraqlıdır, hətta Rəsulzadəni tarixi şəxsiyyət kimi qəbul etməyən insanlar belə kitabı həvəslə oxuyurlar. Azərbaycan tarixçisi Aydın Balayev “Əsrimizin Siyavuşu”nu Rəsulzadənin “ən orijinal” əsərlərindən biri adlandıraraq yazır ki, bu əsər M. E. Rəsulzadənin “Azərbaycanın azadlıq mübarizəsi təcrübəsi”nin bütöv bir silsiləsi içərisində ilk əsəri idi. 20-ci əsrin əvvəllərində ümumiləşdirilmişdir”. Balayevin fikrincə, Məmməd Emin Rəsulzadə “Əsrimizin Siyavuşu” əsərində “Azərbaycanın yeni və yaxın tarixinin hadisələrini diqqətlə təhlil edir”. Balayevin fikrincə, o, konkret tarixi faktlar əsasında sübut edir ki, 1918-ci ilin mayında AXC-in elan edilməsi heç də təsadüf nəticəsində deyil, 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində Azərbaycan cəmiyyətini bürümüş modernləşmə proseslərinin gedişində “Azərbaycan türklərinin milli dirçəliş və siyasi oyanış prosesinin təbii nəticəsidir”. Rus tarixçisi Viktor Şnirelman yazır ki, bu əsərdə Rəsulzadə “federalizm prinsipini bir daha müdafiə etməyə çalışsa da, eyni zamanda Azərbaycan xalqının təşəkkülü xüsusiyyətlərinə də istinad etmişdir”. Şnirelmanın qeyd etdiyi kimi dəstək üçün Firdovsinin “Şahnamə” poemasına müraciət edən Rəsulzadə şanlı qəhrəman Siyavuşun İran şahının oğlu və Turan gözəlinin oğlu olduğunu, yəni “iki mədəni dünyanın qaynaşma simvolu” olduğunu xatırladıb. Müəllif üçün, Şnirelmanın fikrincə, bu, federalizmin lehinə mühüm arqument rolunu oynayırdı, çünki onun vurğuladığı kimi, “Əsrimizin Siyavuşu İran və Turan mədəniyyətlərini birləşdirən xalqdır" və deməli, milliyyətindən asılı olmayaraq insan hüquqlarına hörmət edən demokratik Azərbaycan yaradır, yəni xalq özü “taleyini müəyyən edir”.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin “Qafqaz xatirələri” tarixi-sənədli əsəri XX əsrin əvvəllərində baş vermiş tarixi hadisələrlə yanaşı, bu gün dünyada, xüsusən Qafqazda baş verən geosiyasi vəziyyətə də aydınlıq gətirir. Bu tarixi qeydlər bir daha sübut edir ki, ozamankı siyasi gedişatlar, Qafqaz üzərində cərəyan edən dünya maraqları təkrarlanır. Ümidvarıq, bu tarixi xatirələri təkcə oxucu kimi deyil, həm də bir vətəndaş kimi oxuyub, nəticə çıxaracaq, dünyaya açıq gözlə baxacaqsınız.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin “Azərbaycan şairi Nizami” əsəri 1941-ci ildə yazılsa da, nəşri gecikərək 1951-ci ildə Türkiyənin paytaxtı Ankarada yerləşən Milli Təhsil Nəşriyyatında gerçəkləşib. “Azərbaycan şairi Nizami” əsərini Azərbaycanda ilk dəfə pr.dr. Rüstəm Əliyev ixtisarla kiril qrafikalı əlifba ilə 1991-ci ildə Azərnəşrdə çap etdirib. Bu versiya isə orijinalı ilə tutuşdurularaq Əvəz Qurbanlının redaktəsində nəşrə hazırlanıb. “Azərbaycan şairi Nizami” əsəri mühacirət ədəbi fikrinin, xüsusilə nizamişünaslığın ən dəyərli uğurlarından biri hesab edilir. Bu monoqrafiya başlanğıc, dörd fəsil, son söz və əlavələrdən ibarətdir. Əsərin birinci fəsli “Nizami kimdir” sualına verilən cavaba, ikinci fəsli “Xəmsə”nin tədqiqinə, üçüncü fəsli Nizaminin mövzularına, dördüncü fəsli isə bu böyük şairin irsində sənət və ideologiya məsələsinin araşdırılmasına həsr olunub. Rəsulzadə kitabın sonuna Nizaminin əsərlərində işlədilmiş türk sözlərinin lüğətini də əlavə edib. Bu kitab Nizami Gəncəvinin 880 illiyinə həsr olunur və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.